Ellen gaat voor Stichting BeeSupport Afrikaanse boerengezinnen ondersteunen, die door bijenteelt inkomen willen genereren. Ellen zag tijdens een bezoek aan Zimbabwe de unieke mogelijkheden die bijenteelt biedt aan arme boerenfamilies om uit de armoede te komen. Bijzonder aan het imkervak is, dat dit werk ook goed door vrouwen en kinderen kan worden uitgevoerd. Eenmaal opgeleid als imker kunnen zij inkomen halen uit honingproductie. Hierdoor kunnen zij in hun belangrijkste levensonderhoud voorzien en de kinderen kunnen (langer) naar school gaan. Daarnaast hebben bijen belangrijke betekenis voor de natuur, omdat zij planten en bomen bestuiven en zodoende helpen, de diversiteit in de vegetatie te behouden. Komend jaar gaat Ellen een wereld van verschil maken door honderden gezinnen uit Zimbabwe de mogelijkheid te geven een training te volgen in het nieuw gebouwde Imker Training Centrum. Ook zal zij de winkel waar de bijenproducten verkocht worden verder professionaliseren. Omdat het project nu al een enorm succes is, zijn er al verschillende aanvragen uit Kenia, Uganda, EthiopiÎ en Ghana binnengekomen om ook hier gezinnen op te leiden als imker.
Apimondia 2009 in Montpellier
Het was nog heel spannend of Michael Hlungwani en Miriro Muhera uit Zimbabwe naar Nederland en de Apimondia in Frankrijk zouden kunnen komen. Maar goed, dat hoort er blijkbaar bij, en hun naam Kutsungirira betekent tenslotte 'Doorzetten in moeilijke tijden'. Voor de aanvraag van Michael's nieuwe paspoort en de visa moesten zij meerdere keren de reis van 450 km van hun dorp Shazhaume naar de hoofdstad Harare afleggen. De Nederlandse Ambassade verwees hen door naar de Franse. Toch is het gelukt, het visum op tijd te krijgen voor de vlucht van 9 september. Eerst een paar dagen in Amsterdam, om bij te praten en in het BeeSupport kantoor en tijdens de Noordermarkt oude en nieuw kennissen te onmoeten. Daarna reisden we samen met Beesupport voorzitster Karstine Hovingh per trein naar de Apimondia in Montpellier.
Het was de levendigste Apimondia die ik ooit heb meegemaakt. Ook buiten het congrescentrum stonden tenten met honing, kosmetische bijenproducten, foto's, boeken, films en lekkere honingproducten. Kinderen vermaakten zich met educatieve activiteiten, en bij de grote demonstratiekast vol bijen stonden de hele dag mensen geboeid naar de uitleg van de imker te luisteren. Men kon er niet omheen dat de bij een belangrijk beestje is.
Binnen was het ook net een bijenkast. Een constant gekrioel over vier verdiepingen, waar organisaties en bedrijven uit 100 landen hun producten en activiteiten presenteerden. Vier dagen lang vonden er lezingen plaats over: De biologie van de bij, bestuiving, bijenziektes en bijen- geneesmiddelen, imkertechnieken, marketing en medicinale toepassing van bijenproducten, (Apitherapie). Veel interessante onderwerpen en onderzoeksresultaten kwamen aan de orde. Voor ons waren vooral ook de lezingen over 'bijenhouden voor ontwikkeling' boeiend. Veel verrassende aspecten werden belicht, b.v.: Hoe door bijenhouden het doden van Gorilla's voor Bushmeat in Kameroen wordt teruggedrongen. Hoe in Oeganda inspanningen worden gedaan, om de (door bomenkap voor brandhout) bedreigde Shea notenbomen te redden door bijenteelt. Deze bomen leveren naast Shea 'boter' (een veel gebruikt product voor de lokale bevolking en de cosmetische industrie) een bijzonder smaakvolle en goed verkoopbare honing op, waardoor de mensen hun waarde gaan inzien. Ook behandeling van wonden en ziektes d.m.v. honing, propolis, stuifmeel, koninginnegelei en bijengif werd uitvoerig belicht. Er is veel tradionele ervaring op dit gebied in Afrikaanse en Asiatische landen.
Michael en Miriro, Karstine en ik, gingen ieder onze eigen gang en vonden elkaar tussendoor bij de stand van Bees for Development. Daar had BeeSupport een eigen fotopresentatie ingericht over de projecten, waarmee wij samenwerken. Dat Michael en Miriro er zelf bijwaren, om over hun werk te vertellen, gaf natuurlijk een extra dimensie aan de ontmoetingen en gesprekken. Belangstellenden hoorden uit eerste hand, hoe bijenhouden het leven van de boeren in Zimbabwe positief verandert. Zij raakten ervan onder de indruk. De Bees for Development Trust gaf een borrel voor relaties en donoren. Hier ontmoetten wij Anna, een Engelse vrouw, die nu in Frankrijk woont en sinds kort ook bijen houdt. Via haar kregen wij de gelegenheid om Franse imkers te bezoeken in de Dordogne. Samen met andere Engelse dames heeft Anna een imkerclub opgericht. Zij waren over de ontmoeting met de Zimbabwaanse imkers zo enthousiast, dat zij voorstelden, om een uitwisselingsrelatie met de Kutsungirira Beekeeping Society aan te gaan en hen te steunen in hun werk.
Actie Stop de Bijensterfte
Op het tafeltje in de stand van BeeSupport lag de petitie 'Stop de Bijensterfte' ter ondertekening. Het heeft meer dan honderd handtekeningen opgeleverd. De actie is verlengt tot eind oktober. Er zijn inmiddels meer dan 35.000 handtekeningen ingezameld. 40.000 zijn in totaal nodig. Op http://www.stopdebijensterfte.nl staan naast informatie ook interessante bijenfilmpjes.
Imkercursus voor jongeren in Zimbabwe
De opkomst voor de cursus voor jongeren was lettelijk en figuurlijk overweldigend. Via scholen en dorpshoofden waren vooraf 20 kandidaten voor de training aangenomen. Er zijn bepaalde criteria waaraan zij moeten voldoen: Al bestaande interesse aan wilde bijen in de natuur en motivatie om er echt mee aan slag te gaan. De thuissituatie: de meeste kandidaten zijn wees of halfwees, met zorg voor andere broertjes en zusjes. Zij kunnen enigzins binnen de grootfamilie worden opgevangen, maar die heeft ook niet de middelen om hen naar school te laten gaan. Dat betekent dat zij als veeherder of huismeisje moeten werken. Zonder scholing ziet hun toekomst er dan droevig uit. Door honing te produceren en te verkopen kunnen zij zelf hun schoolgeld betalen en boeken en schoolkleding aanschaffen. Daardoor wordt ook hun positie in de gemeenschap versterkt.
Op de eerste dag van de training kwamen er 33 jongeren bij het trainings centrum aan. De twintig, die vooraf waren aangenomen, werden met de auto opgehaald. De anderen hadden over de training gehoord en de lange weg te voet afgelegd. De cursusleiders vonden het te moeilijk, om hen weg te sturen, hoewel het klaslokaal voor 20 - 25 cursisten is uitgerust. Voor de toekomst wordt een strenger beleid gehandhaafd, want het gaat ten koste van de kwaliteit van de training als er te veel cursisten tegelijk deelnemen.
De jongens en meisjes in de leeftijd van 14 tot 19 jaar waren er met veel enthousiasme bij. Naast theorie en praktijk van het bijenhouden leerden zij hun eigen kast maken en een bijenstal bouwen, honing en bijenwas oogsten en verwerken en kaarsen gieten in een mal voor vier. Zij gaan allemaal naar huis met een imkerjasje, een beroker, handschoenen en de zelfgemaakt bijenkast. De cursus kost momenteel ongeveer 160,- euro per persoon. Daar zitten ook maaltijden en een excursie naar de imkerij van de eerste imkersgroep in Shazhaume bij. De leerlingen worden met hun bijenkasten per auto naar huis gebracht, omdat er bijna geen bussen rijden in het Mwenezi District. Dat is nog het gevolg van de economische achteruitgang en de inflatie in de afgelopen 9 jaar.
De economische situatie in Zimbabwe
De situatie in Zimbabwe wordt gelukkig langzaam beter. Sinds februari 2009 zijn de USD en Zuid-Afrikaanse Rand officiele betalingsmiddelen, daardoor is de economie weer stabieler geworden. Materialen en etenswaren zijn weer in de stad Masvingo te koop, in 2008 moest men daarvoor nog over de grens naar Zuid-Afrika. De prijzen gaan omlaag door concurrentie tussen de verschillende handelaren. Het hoofdprobleem is nu, dat er te weinig USD beschikbaar zijn. Veel mensen met een baan of in dienst van de overheid, zoals leraren en ziekenhuispersoneel, krijgen geen of te weining salaris uitbetaald. De koopkracht is dus nog steeds laag. Daardoor kan KBS momenteel de honing van het laatste oogstseizoen moeilijk lokaal verkopen. Zij gaan een marketingstrategie ontwikkelen, om ook in de naburige landen Mozambique, Malawi en Botswana te verkopen.
Actie Stop de Bijensterfte
De actie Stop de Bijensterfte is in volle gang. Er zijn inmiddels zo'n 27000 handtekeningen ingezameld. Op de Norrdermarkt tekenen veel mensen spontaan, ook kinderen. Zij zijn blij om op deze manier uiting te kunnen geven aan hun ongerustheid over de bijensterfte. Op de website: http://www.stopdebijensterfte.nl staat veel actuele informatie over de actie en ook leuke en interessante bijenfilmpjes.
BeeSupport op Internet
In mijn plan voor het Vodafone jaar staat ook de vernieuwing van de BeeSupport website. De bedoeling is dat de website gemakkelijk door mijzelf en andere BeeSupporters kan worden onderhouden, iets wat eerder niet mogelijk was. In juli heb ik de vernieuwde Nederlandse versie van de BeeSupport website zover klaargekregen, dat die online kon gaan: www.beesupport.nl. De vernieuwing van het Engelstalige deel is nog onderhanden.
BeeSupport maakt ook steeds meer gebruik van Internet voor het werven van fondsen. Sinds juli heb ik de projecten in Zimbabwe en Uganda ook op Betterplace aangemeld:http://www.betterplace.org/organisations/BeekeepinginAfrica
Voor de Kutsungirira Beekeeping Society kan iedereen hier bijdragen aan de inrichting van het nieuwe slaapgebouw: Bedden en beddengoed, kasten, stoelen en gordijnen voor 10 twee-persoonskamers. Elk gedoneerde bedrag wordt op de website getoont. Voor REMODA heb ik 50 imkercursussen voor beginners aangevraagd, Euro 45,- per cursus p/p.
Betterplace richt zich sterk op het Duitse publiek. Dat betekent, dat ik de teksten nu ook naar het Duits heb vertaald. Het vergt wel even tijd, maar de Duitse teksten zijn dan ook meteen beschikbaar voor andere doeleinden, bijvoorbeeld voor het Internationale Bijencongres Apimondia in september 2009. Dat vindt in Montpellier in Frankrijk plaats, naar verwachting zullen er ook veel Duitstalige imkers en wetenschappers deelnemen.
Voorbereidingen Apimondia 2009 in Montpellier
De voorbereiding voor de Apimondia zijn volop gaande. Als het lukt met de visa, zal ik in Montpellier de imkers Michael Hlungwani en Miriro Muhera van KBS uit Zimbabwe ontmoeten. Deze gelegenheid tot ontmoeting is van vitaal belang, om zaken goed door te spreken, als waarborg voor de goede samenwerking en de continuïteit van het project. Ik had een reis naar Zimbabwe gepland, maar die moest ik, gezien de onstabiele politieke situatie aldaar, helaas nog uitstellen tot een later tijdstip.
Plan REMODA en Good African Coffee
Het plan voor samenwerking tussen REMODA, Good African Coffee en BeeSupport neemt gestaag vorm aan. Ik heb de eerste opzet gemaakt en naar REMODA gestuurd. Nu is het aan REMODA, om hun eigen ideen erin te verwerken, voordat wij het voorstel naar Good African Coffee sturen.
Actie Stop de Bijensterfte
In juni is de landelijke actie Stop de Bijensterfte van start gegaan. BeeSupport doet hieraan mee. Het doel is om vóór 1 oktober 40.000 handtekeningen te verzamelen, die worden aangeboden aan de vaste Kamercommisie van LNV (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit). Aanleiding is de massale sterfte onder bijenvolken in Nederland. In Zuidholland en Flevoland is de jaarlijkse sterfte opgelopen tot de helft van alle bijenvolken. Dat is zes keer hoger dan normaal. De honingbij, maar ook de wilde bijen, lopen zo sterk in aantal terug, dat er een bestuivingstekort ontstaat. Zonder bestuiving geen groenten en fruit.
BeeSupport op markten in de regio
Om bekendheid te geven aan het werk van Beesupport sta ik het hele jaar door in Amsterdam op zaterdag op de Noordermarkt en van mei t/m oktober op zondag op de Nieuwmarkt. Vanaf april tot in september ga ik ook naar jaarlijks terugkerende bijenmarkten in Driebergen, Leiden, Veenendaal en Bussum en verschillende natuurmarkten in andere plaatsen. Juni was een drukke maand met ieder weekend een speciale markt op een andere mooie locatie:
Op zondag 7 juni de Open dag BiologischeTuinderij Land en Boschzigt in 's - Graveland
op zaterdag 13 juni de Leidse Bijenmarkt in Leiden
op zaterdag 20 juni het Midzomer Natuurfestival in Bussum
op zondag 28 juni de Pure Markt in Amsterdam
Deze markten zijn bij uitstek geschikt, om in contact te komen met een gevarieerd publiek, dat belangstelling heeft voor de natuur en wat er zo kruipt en vliegt in de tuin en op het veld. De kraam van BeeSupport ziet er mooi en gezellig uit met aan de ene kant fotos van de projecten in Afrika, potjes honing, gerolde bijenwaskaarsen en honingsnoep, en op de andere helft vrolijk oogend bijenspeelgoed, insectenboeken en -puzzels, kaarten en andere mooie dingen.
Het gaat natuurlijk ook om fondswerving voor de actie voor REMODA in Uganda. Via de markten is in juni zo'n Euro 700,- binnengekomen. Als grote verrassing kreeg ik van de organisator van het Midzomer Natuurfestival, Stichting Wild-live, een cheque van Euro 500,-. overhandigd. Deze stichting werft fondsen voor de bescherming van bedreigde diersoorten. Ook de honingbij is een bedreigde soort aan het woorden en Wild-live heeft waardeert de inspanningen van BeeSupport, om bijen en hun leefomgeving te beschermen
Op markten staan is zeer arbeidsintensief in verhouding tot de directe financiele opbrengsten. De hoop is altijd, dat er verderreikende contacten uit voortkomen, bijvoorbeeld dat enthousiast geworden bezoekers besluiten, de kado's van hun verjaardag of jubileumsfeest aan BeeSupport te doneren. Voor die gelegenheden kom ik graag een presentatie geven, zodat de gasten het goede doel kunnen leren kennen.
Ook met netwerken ben ik deze maand druk bezig geweest. Het 1%Event van de 1%club heeft nieuwe contacten en veel inspiratie opgeleverd. Het OIKO krediet Symposium over microkrediet voor vrouwen was zeer leerrijk. Zo ook de MVO workshop over gender in Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Bij beiden stond de ontwikkeling van vrouwen via handel en ondernemerschap centraal, met het oog op specifieke middelen en maatregelen die daarin een rol kunnen spelen.
Dat brengt mij in gedachten naar de Kutsungiria Beekeeping Society in Zimbabwe. Ik heb bericht van Michael Hlungwani gehad, dat de laatste honingoogst van 131 imkers 4500 kg honing heeft opgeleverd. Begin juni hebben weer 12 vrouwen en 13 mannen de cursus bijenhouden gevolgd. Iedereen heeft als startersuitrusting een bijenkast, beroker en imkerjas meegekregen. Inmiddels heb ik geld overgemaakt voor de volgende cursus in augustus, voor 25 jongeren, en voor het slaapgebouw met 10 tweepersoonskamers. KBS is hard aan het werk.
Ik heb ook contact opgenomen met AWFT, African Women Filmmaker Trust in Zimbabwe, over het maken van een documentaire over KBS. Het bijzondere aan de werkwijze van AWFT is, dat zij aan vrouwen leren, zelf een video over hun leven te maken. Op deze manier kunnen bijvoorbeeld de vrouwelijke imkers aan anderen in Zimbabwe en Nederland laten zien, wat het bijenproject voor hen betekent. Uiteraard gaat ook dit weer met fondswerving gepaard.
In de maand mei is veel gebeurd aan publiciteit en verslaglegging voor BeeSupport en REMODA. De sponsorfietstocht en de nieuwsbrief hebben samen Euro 1442,- opgebracht. Heel wat tijd heb ik besteed aan verslagen en weblogs voor verschillende sites: WoD website, Hyves van Vodafone en van mijzelf, de 1%procentclub site, Mambapoint. Ik ben er trots op dat ik deze nu zelf kan beheren, ook al werd ik er in het begin duizelig van. Ook vernieuwen wij momenteel de hele BeeSupport website. Een ingehuurde expert gaat hem zo inrichten, dat hij door mij en andere vrijwilligers makkelijk is bij te werken.
Powerpointpresentatie
Binnenkort zal ik over een eigen beamer beschikken. Ik heb een lichtgewicht uitgekozen, omdat ik hem per openbaar vervoer meeneem naar presentaties bij bijenverenigingen en andere gelegenheden. Als zij zelf een beamer hebben, ga ik alleen met mijn laptop of USB stick. Maar het is weleens voorgekomen, dat stekker van het verbindingssnoer van de beamer niet paste bij de laptop. Het kost dan veel tijd, om een oplossing te zoeken, als die al gevonden kan worden. Dat probleem behoort nu hopelijk tot het verleden.
Deze maand heb ik twee keer een powerpoint presentatie gegeven over REMODA in Uganda. De hele PP heb ik nu ook geplaatst op slideshare.net
De tip over Slideshare kreeg ik van de 1%club. Ook op hun site kunnen de bezoekers de PowerPoint bekijken.
Internationaal bijencongres Apimondia
Slideshare heeft een zeer Internationaal publiek, daarom ga ik van dezelfde presentatie ook een Engelstalige versie maken. Die kan ik dan later gebruiken tijdens de APIMONDIA 2009.
Dit tweejaarlijkse Internationale Bijencongres vindt in september plaats in Montpellier, Frankrijk.
In 2007 was het in Australië, in 2011 zal het in Argentinie zijn. Zo kom je nog eens de wereld rond.
Op dit congres komen duizenden bijenexperts bij elkaar, wetenschappers, imkers, handelaren en mensen zoals ik, die het onderwerp 'Beekeeping for Development' = 'Bijenhouden voor inkomsten en ontwikkeling voor rurale gebieden' onder de aandacht van de vele bezoekers willen brengen. Het programma voor lezingen en tentoonstellingen wordt georganiseerd door zeven commissies. Een daarvan is de 'Committee for Rural Development'. Hier ben ik sinds 2001 lid van. De voorbereidingen zijn nu druk gaande. Zo heb ik deze maand afspraken gemaakt met Bees for Development voor het delen van een standplaats op de Apimondia informatie- en handelsbeurs. Ik zal daar een kleine tentoonstelling inrichten met fotos, teksten en de powerpointpresentatie.
Verdwijnziekte
Een belangrijk onderwerp voor 2009 zal het verdwijnen van bijen wereldwijd zijn. Hier wordt veel onderzoek naar gedaan, veel verschillende faktoren spelen een rol. Op de Apimondia zullen de bevindingen van imkers en onderzoekers uit alle windstreken worden uitgewisseld, zodat hopelijk de conclusies tot oplossingen kunnen leiden.
BeeSupport op markten in de regio
Van 10.00 - 17.00 vind u mij met informatie over Beesupport en met mooie verkoopartikelen op:
Zondag 7 juni bij de Open dag Tuinderij Land en Boschzigt, Leuwenlaan 34, 's - Graveland.
Zaterdag 13 juni bij de Leidse Bijenmarkt Zoeterwoudse Singel, naast Trigon, Leiden.
Zaterdag 20 juni bij het Midzomer Natuurfestival Bussum, Wilhelminaplantsoen, Bussum.
Zowel de maand april en ook de BeeSupport Nieuwsbrief van april 2009 stonden helemaal in het teken van de inzamelingsactie voor REMODA in Uganda, met op 3 mei de sponsorfietsronde in het mooi Gooi- en Vechtgebied. Vóór september wil BeeSupport 12.654,21 Euro inzamelen. Als dat lukt, verhoogt Wilde Ganzen dit bedrag tot 19.689,03. Het geld is bestemd voor cursussen, gereedschappen en materialen en een gebouw met een leslokaal, werkplaats en kantoor. De hele aanvraag van REMODA is te vinden opwww.1procentclub.nl
Hier kan iedereen, die het project wil steunen, 1 procentje of meer bijdragen.
Ik stuur de BeeSupport nieuwsbrief twee keer per jaar naar zo'n 350 "beesupporters". Met de geslaagde reis van maart achter de rug zijn de gebruikelijke twee A-4tjes te weinig. Meer uitgebreide verslagen met foto's staan nu ook op de HYVES link
Rwenzori Mountains Development Association in Uganda (REMODA)
REMODA had een heel plan klaarliggen met uitstapjes naar de omringende bergen en dorpen, ontmoetingen met imkers en koffieboeren, en, als het even kon, naar de Gorillas. Dag één maakten Bert-Jan en Ellen kennis met de voorzitter van de gemeente en daarna was er een kleine ontvangst bij het eigen REMODA kantoor met vele posters aan de muur, die de activiteiten van de afgelopen jaren weerspiegelen.
Teamwork
De negen medewerkers van REMODA brengen ieder als vrijwilliger hun specifieke deskundigheid in: Op het gebied van educatie, landbouw, voedselverwerking, wegenbouw en water, computers, marketing en publiciteit, secretarieel en uiteraard als trainer bijenhouden. De coordinator Kasereka Murenga is kunstenaar. Hij verzorgt o.a. de externe contacten en de publiciteit. De teamgeest en het enthousiasme bij REMODA zijn indrukwekkend. De organisatie telt verder zo'n 50 actieve leden van verschillende groepen boeren, waarvan sommige ook bijenhouden met verschillende soorten kasten.
Bijen en koffie
In het Rwenzori Mountains gebied wordt veel koffie verbouwd. Hoe beter de bestuiving door bijen, hoe hoger de opbrengst aan koffiebonen. Het idee om bijenhouders en koffieboeren met elkaar te verbinden ligt daarom voor de hand. REMODA had ontmoetingen gepland met zeven groepen imkers en koffieboeren, mannen en vrouwen. Gezeten onder de boom, op krukjes, bankjes of op de grond, met kinderen en babies erbij, werden toespraken gehouden door alle geledenen, REMODA, de groepsbestuursleden en BeeSupport. Bert-Jan en Ellen vertelden waar BeeSupport voor staat en wat de stichting wél en niet kan bijdragen. REMODA geeft training en advies, BeeSupport spannt zich in Nederland in voor de financiele middelen, de boeren zelf zorgen voor de gewassen en het landschap.
Gorillas
Op de steile heuvels en bergruggen van de Rwenzori Mountains kan makkelijk erosie ontstaan, als bomen en lage begroeing worden verwijderd voor landbouw. REMODA geeft o.a. voorlichting over landbouwmethoden, waarbij verschillende gewassen en bomen door elkaar heen worden geplant, zodat de grond wordt vastgehouden. De Rwenzori Mountains zijn ook het leefgebied van de Gorilla, die echter steeds verder wordt teruggedrongen door de uitbreiding van landbouw. Door de combinatie van bijenhouden met de bestaande koffieaanbouw kunnen de boeren van dezelfde hoeveelheid grond hogere inkomsten verkrijgen, en hoeven dan niet steeds méér land te ontbossen.
Professionalisering van de eigen organisatie
In april heb ik ook aan een 6-daagse training van Wilde Ganzen deelgenomen, bedoeld voor kleine ontwikkelingsorganisaties, die de samenwerking met hun partnerprojecten willen professionaliseren. Deze training en de ervaringen van de recente reis sloten heel goed bijelkaar aan: De levensloop van een project. Plannen, budgetteren, monitoren en evalueren. De wereld rond je project. Duurzaamheid en capaciteit. En dat alles in Intercultureel partnerschap!
Drie weken in Kenia en Uganda was genoeg tijd om de mensen achter de twee BeeSupport-projecten te ontmoeten, het werk van de afgelopen jaren te evalueren en te brainstormen en plannen te maken voor de komende jaren. Hierbij het eerste deel van mijn verslag van de belevenissen.
Kenia, Kesogon Self Help Group
Vanuit Nederland bekeken hadden wij het gevoel, dat de Kesogon Self Help Group moeite had met het organiseren van de geplande activiteiten. Dat vermoeden werd bevestigd tijdens onze bijeenkomst met 12 van de 21 groepsleden, die in totaal 77 bijenkasten hebben. De vrouwelijke leden waren niet aanwezig. Alice Chore, de voorzitter van de groep, had Julia Udanga naar het ziekenhuis in Kitale begeleid, waar deze dezelfde dag zou bevallen van een dochtertje. Wij hebben beide vrouwen later nog ontmoet, en ook het pasgeboren kindje. De bijeenkomst werd wel levendig en heeft een positieve aanzet kunnen gegeven om de groep nieuw leven in te blazen.Ter sprake kwamen o.a. problemen als de hoge kosten voor nieuwe bijenkasten en beschermende imkerpakken en het ontbreken van afzetmarkt voor de honing. Hoe kunnen de imkers een spaar/leen-systeem opzetten om de duurdere bijenkasten, waaraan zij de voorkeur geven, betaalbaar te maken? En hoe kunnen zij de verkoop organiseren? Sommige van deze imkers hebben grootse dromen over een bedrijfsmatige aanpak van de honingproductie en verkoop, maar waar te beginnen? Belangrijk is de continuiteit en dat meer leden actief de kar gaan trekken, zodat het niet alleen op de schouders van de coordinator Peter Otengo terechtkomt. Het was heel goed, dat Grace en Ruth, de twee dames van het Keniaanse Ministerie van Landbouw, met ons mee waren gekomen. Normaal gesproken komen zij niet in deze uithoek van Kenia, maar nu het contact is gelegd, willen zij de imkers graag ondersteunen bij het uitwerken van een nieuw plan en de begroting.
De dag na onze bijeenkomst hebben wij een urenlange wandeling gemaakt door het prachtige landschap langs de bijenkasten op verschillende locaties. Daarbij bezochten wij ook een boerin, die zelf 30 Kenia bovenlattenkasten had laten maken, een enorme investering. Zeven ervan waren al op haar erf geplaatst en door bijen bevolkt. Zij bezit duidelijk groot organisatietalent en is lid van een vrouwengroep, die verschillende inkomengenererende activiteiten ontplooit. Hoewel zij er wel voor voelt om met de Kesogon-imkergroep samen te werken, wil zij niet zomaar van groep wisselen. Wie weet kunnen zij een nieuwe overkoepelende organisatie vormen, om krachten te bundelen.
Net vóór ons vertrek uit Kesogon kregen wij van een Nederlandse kennis de tip, dat in een winkel niet ver van Kesogon honing en bijenwaskaarsen wordt verkocht. De naam van deze winkel, Cabesi, staat voor Camels, bees and silk. Zij geven daar ook cursussen over verbeterde oogst- en verwerkingstechnieken, om de kwaliteit van de honing te verhogen, zodat die, naast de lokale, ook op de Internationale markt kan worden verkocht als organische honing. Weer een kans voor 'onze' imkers om hun technieken te verbeteren en hun honing aan Cabesi te verkopen en zo uiteindelijk hun droom waar te maken!
BeeSupport streeft naar ernaar mensen en organisaties met elkaar in verbinding te brengen, zodat zij effectief gebruik kunnen maken van elkaars kennis en diensten.
In de week de laatste week van februari, kort voor mijn vertrek naar Kenia, kreeg ik twee goede berichten: De eindrapportage over het project in Zimbabwe is door de NCDO (Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling) al beoordeeld en goedgekeurd. Dat is veel sneller dan de verwachte 13 weken. Ook door Wilde Ganzen is de eindrapportage, die door de coördinator Michael Hlungwani van de Kutsungirira Beekeeping Club was opgesteld, goedgekeurd. Daarmee is de projectperiode van twee jaar afgerond. Beide organisaties hadden nog een paar duizend Euro gereserveerd voor de bouw het Imker Training Centrum, die worden nu ook uitbetaald. In Zimbabwe zijn de clubleden intussen begonnen met voorbereidingen voor de bouw van sanitaire voorzieningen voor cursisten, namelijk toiletten en douches voor mannen (Varume) en vrouwen (Vakadzi). Voor het lopende jaar 2009 zijn weer minstens 6 basiscursussen gepland voor in totaal 120 aspirant imkers in de leeftijd van 8 - 60 jaar. Ook is de honingoogst in volle gang.
Door de drukte van de laatste voorbereidingen voor de reis naar Kenia en Nairobi heeft het verslag van februari even moeten wachten en schrijf ik dit nu vanuit mijn kamer in het Kikuyu Lodge Hotel in Nairobi. Bert-Jan en ik zijn hier zondagavond aangekomen en door Grace Asiko verwelkomt. Wij kennen Grace uit de tijd dat zij in Utrecht studeerde en daar vergelijkend onderzoek deed naar honingbijen en angelloze bijen, met de vraag: Welke soort is effectiever en productiever bij de bestuiving van aardbijen? Bij haar afstudeerparty in januari 2004 hebben heb ik Bert-Jan ontmoet. Bij koffie en taart ontstond toen het idee om samen te gaan werken om imkers in Kenia te ondersteunen. Zo is BeeSupport ontstaan. Dat we nu juist met Grace samen ons eerste lustrum kunnen vieren en zij met ons de Kesogon Self Help Group gaat bezoeken, geeft de reis een extra dimensie. Grace heeft ons vandaag meegenomen naar haar werk, het Ministerie van Agriculture and Lifestock in Nairobi. Zij werkt daar op de afdeling voor Apicultuur, dus bijenhouden. Zo hadden wij vanmorgen een gesprek met de directeur van haar departement en hebben wij een rondleiding gekregen bij de National Beekeeping Station van Kenia. Daar wordt o.a. onderzoek gedaan, bijvoorbeeld test men de verschillende honingsoorten van imkers uit het hele land. Afhankelijk van de testresultaten kunnen de imkers een kwaliteitscertificaat krijgen, waardoor zij hun honing in binnen- en buitenland beter kunnen verkopen. De National Beekeeping Station koopt ook honing, bijenwas en propolis van de imkers op en verwerkt die verder tot verkoopbare producten, zoals kaarsen, zeep, zalven en hoestdrank. Tegelijk worden trainingen georganiseerd voor imkers en vrouwengroepen, om al deze artikelen te leren maken. Zij kunnen die dan op de lokale markt verkopen om in hun levensonderhoud te voorzien. Vandaag hebben ook een groep broeders bezocht die zelf een imkerproject zijn gestart, waar ook mensen uit het randgebied van Nairobi betrokken zijn. Daarna zijn we nog langsgeweest bij Peter Paterson, een oudingezeten Keniaanse imker van Schotse afkomst, die ons zijn experimentele low cost en low tech bijenkasten liet zien. Van hem is onlangs een klein boek verschenen over verschillende kasten en technieken waarbij lokaal beschikbare middelen worden gebruikt. Het vind het niet nodig om dure bijenkasten te gebruiken. Bijenhouden moet en kan juist ook voor mensen met weinig geld mogelijk zijn. Zo denken wij van Beesupport er ook over. Het Ministerie heeft Grace een busje met chauffeur ter beschikking gesteld, om ons op onze reis naar het Baraka Agricultural College en De Kesogon Self help Group te begeleiden. Wat een mazzel!
2009 is goed begonnen. Ik heb een subsidieaanvraag voor Zimabwe bij de Elise Spykman Stichting ingediend, waarop de eerste reactie heel positief is. Vanuit Kutsungirira BeeKeeping Club heb ik mails met nieuwe begrotingen gekregen, die ik nog in de aanvraag kan verwerken. Tijdens de BeeSupport Nieuwjaarsborrel op 9 januari heb ik samen met vrijwilligers en het bestuur van BeeSupport nog eens het glas geheven, om het winnen van de World of Difference prijs te vieren. Door de Champagne geinspireerd ontstond er spontaan een levendige discussie over het belang van krachtenbundeling tussen organisaties, die in hetzelfde veld bezig zijn. Het is zeker de moeite van het proberen waard. Waarom gebeurt het niet vanzelf? Volgens mij, dat projecten veelal ontstaan vanuit een heel specifiek eigen belang van de betrokkenen. Een ieder is druk bezig, de eigen doelen te bereiken. Daarin ligt juist ook de kracht van het persoonlijke initiatief. Een goede gelegenheid tot netwerken biedt het tweejaarlijkse Internationale Bijen-congress Apimondia. Daar ben ik er inmiddels vier keer geweest en heb er mensen verschillende landen ontmoet, die op een soortgelijke manier als BeeSupport imkers in ontwikkelingslanden ondersteunen. Ik ben ook lid van de stuurgroep 'Bijenteelt voor duurzame ontwikkeling'. Tijdens het congres brengen wij dit thema onder de aandacht door lezingen en workshops en foto's.
Op de Apimondia 2001 in Durban heb ik de imker Peter Otengo uit Kenia leren kennen. Zijn project, de Kesogon Self Help Group, heeft overeenkomsten met de Kutsungirira Beekeeping Club in Zimbabwe, ook al werkt het op kleinere schaal. Na de oprichting van BeeSupport werd Kesogon ons eerste nieuwe partnerproject. BeeSupport heeft Kesogon sinds 2005 ondersteund met fondsen voor de bouw van een gemeenschapshal, waar imkertrainingen en bijeenkomsten kunnen plaatsvinden, met kantoor- en opslagruimte, en gereedschappen en materialen om bijenkasten te maken. Ik heb Peter intussen nog twee keer tijdens Apimondia's ontmoet. Nu heb ik de gelegenheid, de projectleden in Kenia zelf te bezoeken, om persoonlijk te aanschouwen, wat zij hebben bereikt. Met de voorbereidingen voor deze reis ben in januari begonnen. Ik ga samen met BeeSupport mede-oprichter/imker Bert-Jan van Wichen,. Ik heb ons ook aangemeld voor een bezoek bij het Keniaanse Baraka Agricultural College, waar de coördinatoren van al onze projecten een imkercursus voor gevorderden hebben gevolgd. Ik verheug me erop mee te maken hoe de opleiding bijenhouden in deze regionale landbouw-school is opgezet en in het prachtige landschap te zijn. Vanuit Kesogon gaan we verder naar Uganda voor een persoonlijke kennismaking met onze derde partner, de Rwenzori Mountains Development Association, REMODA Voor REMODA heb ik in januari een aanvraag bij de 1%Club ingediend, het verhaal is binnenkort te vinden op de website www.1procentclub.nl , een bijzonder leuke organisatie. Iedereen kan er lid van worden en zo 1%je of meer bijdragen.
Kutsungirira Beekeeping Club in Zimbabwe
In de afgelopen maand heb ik veel gewerkt aan de eindverantwoording voor de subsidie, die NCDO aan Kutsungirira Beekeeping Club (KBC) in Zimbabwe heeft verstrekt. Hiermee heeft de bijenclub in de periode augustus 2006 - december 2008 het KBC Imker Training Centrum met een lesgebouw met keuken, een voorlichtingsgebouw, drinkwater-voorzieningen en groentetuinen uitgebreid en vier cursussen bijenhouden gegeven.
Communicatie per e-mail en soms per telefoon is heel belangrijk gebleken, aangezien ik zelf in deze periode niet naar Zimbabwe kon reizen,. Ook heeft KBC vier uitgebreide rapportages naar BeeSupport gestuurd, inhoudelijk, financieel en begeleid door foto's. Gelukkig had ik de mogelijkheid de initiatiefnemers van de organisatie, het echtpaar Michael Hlungwani en Miriro Muhera, in september 2007 weer persoonlijk te ontmoeten na aanleiding van het tweejaarlijkse Internationaal Imkercongres Apimondia, dat deze keer in Melbourne, Australië, plaatsvond. We hadden twee weken de tijd samen en konden veel doorspreken over het lopende werk en de toekomstplannen.
Kutsungirira Beekeeping Club bestaat sinds 1997 en is opgericht door 10 buurfamilies in het dorp Shazhaume in het arme Mwenezi District in het Zuidoosten van Zimbabwe. Hun doel is het verbeteren van hun leefomstandigheden door productie en verkoop van honing, bijenwas en andere bijenproducten. Hoewel er veel inheemse bijen en een geschikte vegetatie waren, wisten maar weinig mensen de honing op een veilige en productieve wijze te oogsten. Tijdens imkercursus leren de cursisten te werken met de zogenaamde bovenlattenkast, die in Kenia is ontwikkeld. Deze kast is met relatief lage kosten zelf te maken en makkelijk in het gebruik, ook voor vrouwen en kinderen.
Een cursus duurt 13 dagen, waarbij theorie over bijen, bijenplanten en bijenziektes aan te pas komt, gekoppeld aan de praktijk van het maken, prepareren, plaatsen en inspecteren van kasten en het oogsten van de honing en bijenwas. Ook de verdere verwerking tot verkoopklare producten en boekhoudlessen maken deel uit van de cursus.
De cursisten krijgen na de basiscursus een imkerjasje met hoed, een beroker en de zelfgemaakte bijenkast mee, zodat zij thuis direct kunnen beginnen met bijenhouden. Zij kunnen dan zelf meer kasten maken en in hun woonomgeving plaatsen. Van de eerstvolgende succesvolle oogst geven zij 2 liter honing en 1 kilo bijenwas als vergoeding aan de de club, die dat dan weer in de KBC Honey Shop kan verkopen.
In de afgelopen 2 jaar zijn 70 nieuwe imkers opgeleid, waarvan 20 jongens en 16 meisjes (AIDS wezen) tussen 8 en 17 jaar en mannen en vrouwen tussen 21 en 60 jaar. De cursussen vonden plaats in augustus 2007 en in januari, augustus en december 2008.
KPA - Wilde Ganzen Dag, georganiseerd door NCDO en Wilde Ganzen op 1 november
De eerste dag van het World of Difference jaar stond voor mij helemaal in het teken van NETWERKEN. Samen met Karstine Hovingh, de voorzitter van BeeSupport, heb ik aan de jaarlijkse KPA - Wilde Ganzendag in Den Haag deelgenomen. BeeSupport had er een fotopresentatie over de drie projecten waaraan NCDO en Wilde Ganzen fondsen bijdragen. Op een tafeltje was een uitstalling van artikelen, die wij op markten verkopen. Het werd een dag van veel ontmoetingen en gesprekken met mensen die allemaal zelf bij projecten in ontwikkelingslanden betrokken zijn, waarvan sommigen er aan denken om daar ook bijenhouders te ondersteunen. Weer eens is gebleken hoezeer het onderwerp bijenhouden mensen aanspreekt, ook al is het een heel nieuw gebied voor hen, of juist daarom. De bijensterfte in industrielanden is veel in het nieuws, over de oorzaken daarvan kregen wij veel vragen. Ook de steeds weer verschlechterende politieke en economische situatie in Zimbabwe en de recente geweldadigheden in het grensgebied tussen de D.R. Congo en Uganda kwamen ter sprake. Ik sprak met iemand die een school ondersteunt, waar veel jonge vluchtelingen uit Congo worden opgevangen, in de Ugandese stad Kasese. Dit is juist in het gebied waar ik volgend voorjaar de Rwenzori Mountains Development Association (REMODA) zal gaan bezoeken. Deze landbouworganisatie wil een afdeling bijenhouden opzetten en heeft bij BeeSupport en Wilde Ganzen een aanvraag ingediend voor financiele ondersteuning voor de training van imkers, gereedschap, materiaal voor bijenkasten en een gebouw met een leslokaal, een werkplaats en kantoorruimte. Als BeeSupport zelf € 12.652 inzamelt, vermeerdert Wilde Ganzen het bedrag tot het benodigde bedrag van € 19.573.
v
Fondswerving en presentaties
In het kader van deze fondsenwerving voor BeeSupport heb ik in november twee keer Powerpoint presentaties gegeven. Op 9 november tijdens de dienst in de Protestantse Kerk in Wehl, op uitnodiging van de Wereldcontactgroep Wehl. De collecte van de dienst is voor BeeSupport en er komt nog een vervolg op een later moment, waarschijnlijk ook een actie met schoolkinderen van de plaatselijke basisschool. 29 november gaven BeeSupport-vrijwilligster Antonia en ik toelichting op ons werk aan meer dan honderd gasten van Kaarsenmakerij Dipam in Driebergen. Zij vierden samen het 25-jarig bestaan van Dipam en tegelijk de overdracht van het bedrijf door de oprichter Jos Willemse aan zijn opvolger Erik Zaal. Jos ken ik sinds 2003. Hij is zelf imker en kent imkers in Zambia. Hij is als een ambassadeur voor BeeSupport. Voor het feest hebben Jos en Erik hun gasten gevraagd, in plaats van kado's voor hen een bijdrage aan BeeSupport te geven!
Bees for Development workshop op 21 november
Het World of Difference jaar heeft voor mij een lang gekoesterde wens vervult: Een bezoek aan de organisatie Bees for Development in Wales. Bees for Development doet onderzoek en geeft een boeiend en zeer informatief tijdschrift uit over bijenhouden in alle windstreken en continenten, met bijzondere aandacht voor Afrika, Asië, Latijns Amerika en de Carabiën. Dit blad wordt via sponsoring gratis verstuurd aan imkerprojecten in ontwikkelingslanden. Zij kunnen ook hún eigen ervaringen en foto's opsturen en zo aan de wereld laten weten, hoe zijzélf bezig zijn. Het gaat om bijenhouders, vrouwen, mannen en kinderen, die vaak in zeer afgelegen gebieden leven en niet makkelijk toegang hebben tot informatie via de pers of bibliotheken. Door het tijdschrift kunnen zij leren over bijen, bijenziekten, imkertechnieken, planten, bijenproducten en de marketing ervan. Er staat ook een agenda in van workshops en bijeenkomsten op het gebied van bijen + Apicultuur.
Bees for Development houdt jaarlijks workshops voor professionals en belangstellenden over haar eigen werk. Daar ben ik nu eindelijk eens naartoe geweest, samen met Karstine Hovingh, en heb met een powerpoint presentatie over Kutsungirira Beekeeping Club in Zimbabwe verteld.
De workshop ging via korte sessies steeds dieper op het onderwerp in. Er zijn veel manieren, waarop mensen honing vergaren, van het 'honingjagen' uit de natuurlijke behuizing van wilde bijen, zoals aan takken en rotsen of in de grond, via het 'hebben' van bijen, zonder actief iets eraan te doen, tot het 'houden' van bijen. Hierbij probeert men, met verschillende soorten kasten en technieken, méér honing te produceren. Er is niet één techniek die de beste voor iedereen is, en zeker niet de zogenaamd moderne manier van bijenhouden van de geïndustrialiseerde landen. Nicola Bradbear van Bees voor Development liet ons een aantal verschillende bijenkasten zien, die allemaal bruikbaar zijn. Daarna was de spannende honingproeftest een zoete afwisseling.
Het kantoor van BeeSupport
Ook al werk ik vanuit mijn vertrouwde Amsterdam, mijn leven is toch wel veranderd sinds ik alle werkdagen op het kantoor van BeeSupport werk. Ik heb er trouwens een prachtig uitzicht, bij alle weersoorten. Het kantoor zit onder de spoorlijnen naar Zaandam en Den Helder en ik herken de verschillende treinsoorten al aardig. Ik heb bij mijn bureau de poster van de WoD 2008 winnaars hangen, en soms, als ik opkijk van mijn computer, lachen zij mij toe. Dan lach ik terug en denk aan iedereen.
